Wyobraź sobie taką scenę. Upalne lato, na ziemi ukrop. Wsiadasz do małego samolotu z grupą kilku kolegów ubranych w kolorowe stroje. Stłoczeni jak sardynki na prostych ławeczkach, jest ciasno i nieprzyjemnie gorąco. W ciągu kilku minut robi się chłodniej a po kilkunastu jesteście już na wysokości mniej więcej najwyższego szczytu w Europie - Mount Blanc. Silniki nagle zwalniają, otwierają się drzwi - do środka wpada przerzedzone i mroźne górskie powietrze które miesza się z zapachem adrenaliny - pod nogami rozpościera się biały dywanik z chmur aż po horyzont…przed tobą inny, nierealny świat.
Czas wysiadać. Wszystko ustalone więc opuszczenie samolotu przebiega sprawnie. Najpierw czujesz lekki stan nieważkości, poczucie braku kontroli by po chwili narastający opór powietrza zaczął z tobą współpracować. Wzmaga się świst, gwizd, każdy strzępek materiału szarpe się gdy twoja prędkość dochodzi do 200 km/h. Tak zaczyna się twoja sesja fotograficzna która będzie trwała… 50 sekund.

Dla Jakuba Waletko to środowisko pracy.

Fotograf i kamerzysta spadochronowy, trener BodyFlying, pilot dronów i content creator od ponad dekady szuka obrazów tam, gdzie dla większości fotografów są to rejony niedostępne. Przed wystąpieniem na Targach Foto Video w Katowicach porozmawiamy z Kubą o kulisach jego podniebnej pasji.

Na początek krótkie wyjaśnienie dla powyższego opisu. Miałem w swoim życiu kilkuletni epizod kiedy wykonałem ponad 100 skoków i tak to właśnie wspominam. Jak według ciebie wygląda wyobrażenie kontra rzeczywistość w oczach fotografa i filmowca spadochronowego? Patrząc na twoje  filmy i zdjęcia wydawałoby się, że jest to zabawa albo romantyczna przygoda. A jednak fizyki nie oszukasz - człowiek nie lata…

Jestem w stanie odnieść się do Twojego opisu. Natomiast kwestia doświadczenia pracy z wiatrem oraz konkretne zadanie które się ma do wykonania sprawia, że troszkę ten romantyczno-emocjonalny aspekt skoku zanika. Zanim zacząłem skakać z aparatem pracująć jako trener w tunelach aerodynamicznych przez setki, tysiące godzin spędzonych na wietrze można powiedzieć, że staliśmy się przyjaciółmi. Ja wiatru nie prowokuje, a on mi nie przeszkadza. Taka personifikacja wiatru pozwala mi wyobrażać sobie, że pracujemy razem we wspólnym celu. Tworzenia czegoś niesamowitego. 

Skupienie, ostatnie powtórzenie procedur bezpieczeństwa, ostatnie poprawki pod kątem warunków panujących na „planie zdjęciowym”, to wszystko sprawia, że nawet kiedy zapali się zielone światło i trzeba wyskakiwać, emocje nie mają za wiele miejsca. Pojawiają się w późniejszych momentach skoku lub czasem dopiero po wylądowaniu na ziemi. Moją rolą jest uchwycić wszystko co się dzieje wokół, skupiam się na emocjach sportowców oraz na tym co się dzieje na około mnie i innych bardziej niż na swoich przeżyciach, ja przeżywam gdy oglądam kadry na ziemi.

Fotograf twardo stąpający po ziemi dba o bezpieczeństwo sesji zabierając dodatkowe body, karty czy zasilanie. Ty masz chyba nieco inne priorytety?

Jeśli chodzi o sprzęt, wszystko musi być sprawdzone przed załadunkiem do samolotu, baterie, karty, mocowania itp. Tak samo ustawienia aparatu, ekspozycji, wszystko musi się podziać zanim zaczną się procedury lotnicze. Od momentu wejścia do samolotu nie może być żadnych dodatkowych czynników stresujących i wybijających z równowagi, robi się po prostu niebezpiecznie dla mnie oraz dla innych skoczków. Jeden rozproszony skoczek spadochronowy może być ogromnym zagrożeniem dla siebie samego oraz innych. Oczywiście że posiadam ze sobą zapasowe body, karty, akcesoria do obsługi sprzętu natomiast na to jest czas wyłącznie na ziemi pomiędzy skokami. Nawet sama zabawa ekspozycją w trakcie przygotowań do skoku może zmienić poziom skupienia i podejścia co zmienia ilość skupienia na samych zasadach bezpieczeństwa.

Pociągnę jeszcze temat bezpieczeństwa bo jeden temat nie daje mi spokoju. Imponująco wygląda sprzęt na twoim kasku. Czy nie ma obawy, że w sytuacji awaryjnej wkręci się w linki? czy to nie są tak duże siły że można stracić głowę i to dosłownie? Twoja szyja nie cierpi wskutek dużych przeciążeń?

Żebyś zrozumiał o czym mówimy, na głowie mam 2,5 dużych butelek wody, ok 3,5kg. Jest to ciężar który bez problemu może wygenerować śmiertelne naprężenia na kręgosłupie przy niewłaściwym otwarciu spadochronu, a to nie jest jeszcze największy zestaw fotograficzny z jakim się skacze. Dlatego jako fotograf i skoczek staram się dbać o swoje ciało i jego kondycję na bieżąco ćwicząc by możliwie wzmocnić jedyny statyw trzymający ten cały sprzęt, czyli moją szyję i ciało. Gorąco polecam sprawdzić postać Normana A. Kenta, którego miałem przyjemność poznać w tym roku osobiście na jednym z eventów, facet ma na głowie 13kg w sprzęcie filmowym i fotograficznym na specjalnie skonstruowanym pod to kasku. Takie kaski fotograficzne posiadają zabezpieczenia pozwalające się uwolnić od niego gdybym się zaplątał w linki, ale też odpowiedzialnie mówiąc nie chcę by ten sprzęt spadł komuś na głowę. Ogólnie powiem tak, żeby skakać nawet z małą kamerką GoPro trzeba sobie zdawać sprawę jak wiele dodatkowych śmiertelnych czynników ona może za sobą nieść i trzeba być na to gotowym i świadomym. Zmienia to też podejście do skoku z punktu widzenia technik lotu i pracy ze sprzętem spadochronowym

Czy skoczek fotograf musi być jeszcze lepszym skoczkiem? Oprócz zwykłego spadania jeszcze się przemieszczasz we wszystkich kierunkach. Jak to wygląda?

Jest to trochę tak jak z filmowcami sportów zimowych. Operator kamery musi być w stanie dorównać zawodnikowi by jechać obok niego by nagrać ujęcie. Czy też kierowca samochodu z kranem musi być na tyle dobry za kierownicą by dorównać kierowcy wyścigowemu którego filmuje. Podobnie jest tutaj. Ja musiałem najpierw nauczyć się latać i zrobiłem to w tunelu aerodynamicznym. Posiadam prawie 1500 godzin spędzonych na wietrze pracując z ludźmi, wiatrem lub samym sobą. W między czasie zacząłem skakać by poznawać troszkę inne środowisko i zasady panujące w skoku spadochronowym, by finalnie zacząć być tym luźnym elektronem latającym wszędzie na około by uchwycić chwile i emocje. Muszę być troszkę jak taki cień, obecny ale nie przeszkadzający. Każdy ma swoje zadanie, a zmienne i nieprzewidziane czynniki znacząco podnoszą ryzyko już wystarczająco ekstremalnej dyscypliny. Jak wspomniałem wcześniej muszę współpracować z wiatrem, pracuje swoim ciałem, zmieniam kombinezony by pomagały lub nie przeszkadzały w lataniu zależnie od tego jaki skok będzie wykonywany i co będziemy filmować lub fotografować. Inaczej ubiorę się do zdjęć przy skoku tandemowym, a inaczej kiedy mam grupę sportowców wykonujących skok z dynamicznym przemieszczeniem się w różnych płaszczyznach.

Fotografów na pewno zainteresują technikalia. Kiedyś widziałem u skoczka spust migawki umieszczano w ustach, jak to teraz wygląda? Serie zdjęć, krótka migawka i coś się wybierze? Czy masz czas na świadome kadrowanie?

Są naprawdę różne rozwiązania, niektórzy korzystają z Timelapsów zapisywanych w formie zdjęć, inni mają wyzwalacz w ustach, a są i tacy  idą na łatwiznę (troszkę powiedziane z żartem bo nie każda sytuacja wymaga dużego sprzętu na głowie) i wycinają klatki z filmu na GoPro. Osobiście preferuję posiadać wyzwalacz w ustach i samemu decydować kiedy zrobić serię zdjęć. Jest to nic innego jak wyzwalacz na kablu tylko zamiast naciskania go palcem ja mam zrobiony gryzak w formie dziecięcego smoczka. Pominięty mam półspust, ten przewód sygnałowy jest ciągle zwarty, tak że aparat zachowuje się jak bym miał go ciągle na pół spuście szukającego focusa, ugryzienie jest po prostu zamknięciem pełnego spustu. Aparat mam ustawiony na serie, które wykonuje w planowanych momentach skoku.

Jaki projekt wspominasz jako najtrudniejszy? miałeś jakieś sytuacje niebezpieczne?

Trudny projekt miałem w Finlandii na wydarzeniu „sunset boogie” gdzie miałem problemy zdrowotne, mimo wszystko musiałem wykonywać skoki. Skakaliśmy w nocy więc i ekspozycja nie była łatwa. Na szczęście projekt zakończył się powodzeniem. Może będę miał okazję pokazać film na targach z tego wydarzenia. 

Niebezpiecznym projektem były skoki próbne do czeskiego rekordu dużej formacji. Miałem przyjemność skakać z 30 skoczkami naraz z 2 samolotów, gdzie jako skoczek kamerzysta musisz wisieć nad formacją w specyficznym miejscu i nie możesz się rozglądać, a wokół Ciebie spada 30 osób którzy muszą cię minąć by dolecieć do formacji. Trzeba im zaufać, że nikt mnie nie staranuje po drodze. To tak jakby stać na środku toru wyścigowego, gdzie kierowcy niby wiedzą w którym miejscu będzie fotograf i na pełnym rozpędzeniu mają go minąć,

Stresującym projektem było udokumentowanie rekordu Czechów bijących narodowy rekord w formacji „Head Down”. Tam nie było miejsca na błędy. Przeoczenie lub jakikolwiek błąd mógł skutkować brakiem odpowiedniego zdjęcia dla sędziego w celu udokumentowania, że rekord został pobity. 

Niedawno pisałeś, że najbardziej interesuje Cię opowiadanie historii miejsca, ludzi i emocji. Czy po czasach ekscytacji sportami ekstremalnymi zaczynasz interesować się w swojej twórczości naturą człowieka?

Szczerze, to bardziej się tym interesuję jako trener niż jako fotograf. Natomiast jest to bardzo ciekawe zjawisko jak wiele różnych schematów zachowań i emocji jest pomiędzy różnymi ludźmi. U niektórych nie widać stresu w oczach, ale widać go w ruchach i reakcjach. Inni przechodzą przez różne etapy emocjonalne pomiędzy samolotem a wyskokiem. Ogólnie rzecz mówiąc emocje człowieka będącego na krawędzi ekstremalnego przeżycia są czymś naprawdę zjawiskowym.

Co wg ciebie ludzi pcha do tego w sumie dość kosztownego sportu? Kiedyś obserwowałem młodą dziewczynę, która na 7 wylotów 7 razy siedziała w samolocie. W trakcie lotu spała nie interesując się tym co dookoła. Czy może to być jakaś forma uzależnienia od adrenaliny?

Szczerze? Mi też się zdarza przysypiać w samolocie. Pomiędzy startem a ok 2,5km wysokości to chyba najbardziej spokojny moment na linii czasu tego co się dzieje pomiędzy i w trakcie skoków. Zależy od samolotu i warunków pogodowych ale jeżeli są mozolne samoloty i sprzyjające warunki to da się uciąć kilka minut drzemki w trakcie wznoszenia ;P w szczególności jak mam „normalny dzień w pracy” i wykonuje pomiędzy 5-8 skoków w ciągu jednego dnia, taka drzemka jest zbawieniem.  Natomiast co do reszty pytania… 4 km nad ziemią jest się samemu w bezkresie przestworzy. Pomiędzy oddzieleniem się od samolotu, a otwarciem spadochronu nie ma granic, ta wolność jest uzależniająca. Poza kilkoma zasadami bezpieczeństwa można robić się co się żywnie podoba. W odróżnieniu do tunelu aerodynamicznego gdzie są ściany, sufit, ograniczenia powietrza i przestrzenią, można latać ile się chce. A możliwość współdzielenia tej wolności ze znajomymi jest czymś niesamowitym. Mina pasażera tandemowego który pierwszy raz w życiu wyskakuje z samolotu, stres na twarzach studentów spadochronowych która w trakcie skoku przeradza się w radość, a czasem strach, możliwość towarzyszenia ludziom w tych chwilach i zatrzymywania ich w kadrach jest czystym błogosławieństwem życia. Wydaje mi się, że nigdy nie będę tak blisko czystszych emocji  jak w sytuacjach skrajnego poczucia niebezpieczeństwa jakim jest skok ze spadochronem. 

Siedzisz w tym sporcie od wielu lat. Czy wiążesz z nim dalszą przyszłość? Jesteś również aktywnym zawodnikiem bodyflyingu: w 2025 r. z Joanną Kordaszewską jako  Team zajęliście 1. miejsce Mistrzostw Polski w kategorii FS 2-Way Advanced podczas Flyspot Polish Open w Katowicach. Na czym polega ta dyscyplina?

W sporcie jestem od 2019 roku tak dokładnie mówiąc, skaczę od 2021 roku i wykonałem około 450 skoków. Jestem aktywnym zawodowo trenerem bodyflying w tunelach aerodynamicznych oraz w skydivingu i dopóki mi starczy sił będę to robił, moim wzorcem jest czeski trener Jan Wantula, który mając ok 60 lat wciąż lata w tunelu i jest aktywnym skoczkiem.

Asia była moją studentką latania, która chciała wziąć udział w zawodach „Formation skydiving” gdzie wykonuje się sekwencje ruchów w celu zdobywania punktów w określonym czasie. No i co mogę tu więcej powiedzieć, zdobyliśmy wtedy mistrza Polski. Ciekawe doświadczenie. W dniu zawodów dowiadujesz się jakie układy ruchów będzie się wykonywać i masz kilkanaście minut żeby to przetrawić i zapamiętać. Po czym wchodzi się do tunelu gdzie starasz się zdobyć jak najwięcej punktów poprzez wykonywanie poszczególnych elementów w wyznaczonym czasie. Jest to dyscyplina, która jest relatywnie łatwa patrząc na zakres potrzebnych umiejętności. Poza tymi zawodami brałem udział w różnych innych zawodach w tym też jako pierwszy Polak reprezentowałem nasz kraj w pierwszych historycznych oficjalnych Aerial Indoor Racing Championships, czyli wyścigach (dosłownie) na specjalnie wyznaczonym torze w największym tunelu świata w AbuDhabi w Styczniu 2026. Jest to najbardziej ekstremalna i niebezpieczna dyscyplina latania w tunelu aerodynamicznym jaka kiedykolwiek powstała. 36 najlepszych zawodników z całego świata dosłownie ściąga się lecąc głową w dół w 6 osobowych zespołach. Walka o podium jak w formule F1.

Zapraszamy was na spotkanie z Kubą. Będzie miał prelekcję pod tytułem "Z aparatem i głową w chmurach" i odpowie na więcej waszych pytań.